KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİSİ
Metin Aydın
Günümüzde hızla artan insan nüfusunun çevreye olumsuz etkisi gözlenmektedir. Gelişen teknolojinin yarattığı yeni sorunlar, çevreyi daha da olumsuz etkilemekte ve çevrenin doğal olarak kendini koruma kapasitesini aşmaktadır. Sanayi devriminin ilk yıllarından itibaren atmosferdeki sera gazları bileşeni artmaktadır.
Temel sera gazları karbondioksit, Kloroflorokarbonlar ve halonlar, metan, diazotmonoksit ve ozon olarak bilinmektedir. Dünya üzerindeki CO2 konsantrasyonunu yüzde 70 kömür, gaz, petrol yakıtlarından ve toprak kullanımın değişikliğinden kaynaklanmaktadır. Atmosferdeki CO2 konsantrasyonu artığı zaman havayolu ile gelişen hastalıklarda artmaktadır.
Öte yandan zirai faaliyetler, enerji santralleri, toprak kullanım tarzının değiştirilmesi ve endüstriyel faaliyetler de atmosferdeki sera gazlarının konsantrasyonunu artırmada önemli rol oynamaktadır.
Son 100 yılda dünya ortalama sıcaklığının 0.74 °C yükselmesi insan sağlığı üzerinde ciddi riskler oluşturmaktadır.
İklim değişikliğine bağlı olarak hava sistemleri değişecek bunun sonucunda su, hava, ürün kalitesi ve miktarı, ekosistem, tarım ve altyapıda sorunlar yaşanacaktır.
Önümüzdeki yıllarda kirlenme devam ettikçe dünyamızın ortalama sıcaklığı daha da artacaktır.
Dünyanın ortalama sıcaklığı 2030 yılına kadar 3°C yükselecektir.Sıcaklık yükselmesi kuzey yarım kürenin yüksek enlemlerinde daha belirgin olacaktır. Okyanus sıcaklıklarının artmasıyla buzullar eriyecek ve önümüzdeki yüzyılın ortalarına doğru deniz yüksekliği 10–32 cm yükselecektir.
Sıcak dalgaları, fırtınalar, taşkınlar gibi ekstrem hava olayları görülecektir.
Yine 2050 yılına kadar Ultraviyole radyasyonun yüzde 20-25 artması beklenmektedir.
Su ve besin kalitesi, tarım, kan emilmesi ile geçen hastalıklar, ve diğer bilinen veya bilinmeyen bazı enfeksiyon hastalıkları dolaylı olarak iklim değişikliğinden etkilenmektedir. Kırsal kesimlerden şehirlere göç, şehirleşme, teknoloji, endüstri, toprak kullanım alışkanlıklarının değişmesi iklim değişikliğini hızlandırmaktadır. İklim değişikliği etkilerine bağlı olarak artan bazı doğal afetler, kasırga ve taşkınlar büyük göçlere yol açmaktadır.
Her insanın çevre ve hava şartlarına karşı olan duyarlılığı farklıdır. İklim değişikliğinin insan sağlığı üzerinde etkilerini araştırırken yaş, cinsiyet, temizlik koşulları, sosyoekonomik durum, cilt yapısı, nüfus yapısı ve dağılımının dikkate alınması gerekmektedir. Ekvatordan kutuplara hava ve iklim, insan yaşamını direk ya da dolaylı etkileyen bir güce sahiptir. 1990’lı yıllarda 600 000 den fazla insan meteorolojik kaynaklı doğal afetler yüzünden hayatını kaybetmiş, olayların yüzde 95’i de gelişmekte olan ülkelerde görülmüştür.
İklim değişikliğinin sağlığa “Direkt etkisi”, ısı dalgaları, seller, fırtınalar ve ekstrem hava olayları sonucunda gerçekleşmektedir. İklim değişikliğinin sağlık üzerine olan “Dolaylı etkisi” ise enfeksiyon hastalıkları, su kullanımı ve besin temini yoluyla olmaktadır. Hastalıklar, iklim değişikliğe karşı oldukça hassas ve duyarlıdır. İklim değişikliği sonucunda oluşan yetersiz beslenme ve hastalıklar en fazla fakirleri ve çocukları öldürmektedir. Ortalamanın üzerinde ısı dalgaları ve ekstrem sıcaklık değerlerinin olduğu dönemlerde ölüm oranları artmaktadır.
Çevre sıcaklığı yükseldiği zaman, vücut ısısı da yükselmektedir. Bu durum daha fazla hastalıklara, ölümlere, kalp rahatsızlıklarına neden olmaktadır.
Sıcaklık değeri başlangıç ortalamalarına göre 1 °C derece yükseldiğinde ölüm oranlarının yaklaşık yüzde 0,2-5,5 oranında yükselmektedir. Isı dalgalarına bağlı en yüksek ölüm oranları 65 yaş üstü insanlarda görülmektedir.
Küresel sıcaklıkları yükselmesi, hava kaynaklı partiküllerin mevsimsel dağılımını ve etkisini de arttırmaktadır. Örneğin polenler astım hastalığını tetiklemektedir. Dünyada yaklaşık 300 milyon insanın astım rahatsızlığı bulunmakta ve 2005 yılında 255 000 insan astım rahatsızlığından dolayı yaşamını yitirmiştir. Önlem alınmadığı takdirde gelecek 10 yılda astımdan ölenlerde yüzde 20 artış olacağı beklenmektedir.
Kasırgalar, seller, hortum, kar fırtınaları, rüzgâr fırtınaları ve kuraklık en önemli ekstrem hava olayları olup ekstrem hava olaylarının şiddetine göre hastalık ve ölümler direk olarak artmaktadır.
Denizlerin yükselmesi, küresel ısınmanın bir sonucudur. Sahillerdeki sel riskinin yükselmesi nüfusun yer değiştirmesine neden olmaktadır. Dünya nüfusunun yarıdan fazlası denize 60 km lik sahil bandında yaşamaktadır.
Aynı zamanda bu alanlar su kaynaklı enfeksiyon hastalıklarından doğrudan etkilenen alanlardır.
Yağış rejimlerindeki değişiklikler, taze su kaynaklarınıda etkilemektedir. Küresel anlamda her 10 kişiden 4’ü su kıtlığı çekmektedir. Su noksanlığı ve azlığı hijyen ve sağlık problemlerine neden olmaktadır.İshal risklerinin artmasından dolayı her yıl yaklaşık 2 milyon insan hayatını kaybetmektedir.
Kene-Bit-Sivrisinek gibi kan emiciler,su, yiyecek ve hayvan yoluyla bulaşan hastalıkların belirleyicisi hava ve iklimdir. Bunlardan en önemlisi allerjik burun nezlesidir. CO2 konsantrasyonunun ve sıcaklığın artması ise allerjik hastalıkları arttırır. İklim değişikliği gıda güvenliğini de zorlaştıracaktır. Yetersiz beslenme her yıl milyonlarca insanın ölümüne neden olmaktadır. Mide ve bağırsak rahatsızlığı sonucunda hastanelere başvuranların yüzde 25’ten fazlasını 1–4 yaş arası çocuklar ile 85 yaş üstü yaşlılar oluşturmakta olup yaşlıların yüzde 85’i bu rahatsızlıklar sonucu ölmektedir.
İklim değişikliğinin insan sağlığı üzerinde zararlı etkileri önümüzdeki yıllarda daha belirgin olarak ortaya çıkacaktır. Bununla birlikte, eğitim, teknoloji, iletişim, kurumsal işbirliği ve sosyoekonomik seviyenin yükselmesi, iklim değişikliğinin insan sağlığına olumsuz etkilerini azaltacaktır.
Yorumlar
Trend Haberler
Cumhurbaşkanları bile şifa bulmaya geldi: Aydın’ın meşhur üfürükçüsü Bülbül Hoca
İki kişi ölmüştü: Aydın'daki kanlı olayın detayları ortaya çıktı
Karacasu’da mesaj dehşeti: Genç çocuğu öldüresiye dövdü
AK Partili başkanın “gizli ilişkisi” ortalığı karıştırdı: Aydın siyaseti yasak aşk iddialarıyla çalkalanıyor
Aydınlı yazarın hayatını Hindistan’da çaldılar
Nazilli’de dehşet sabahı: Baş gardiyan darp edilmiş şekilde ölü bulundu
Karacasu'da acı bayram: Otomobilin çarptığı yaşlı kadın hayatını kaybetti
Aydın'daki kanlı olayda sıcak gelişme: Özlüer kardeşleri öldürmüştü...
İncirliovalı Egemen dualarınızı bekliyor
İngiltere’deki 25 yıllık kariyerini bıraktı, annesi için Karacasu’ya döndü
Resmi İlanlar