Türkiye'de emeklilik şartlarını tamamlamak isteyen vatandaşların yakından takip ettiği düzenlemeler arasında fiilî hizmet süresi zammı önemli bir yer tutuyor. Kamuoyunda yıpranma payı olarak bilinen uygulama, belirli mesleklerde çalışan sigortalılara normal çalışma sürelerine ek olarak hizmet günü kazandırıyor.
Özellikle çalışma ortamında yüksek risk, ağır fiziksel koşullar ve sağlığı olumsuz etkileyebilecek unsurlarla karşılaşan çalışanlar, mevzuatta belirlenen şartları sağlamaları halinde emeklilikte avantaj elde edebiliyor.
Son günlerde 45 meslek grubuna erken emeklilik hakkı tanındığı yönündeki haberler dikkat çekerken, SGK'nin resmî açıklamalarında uygulamanın 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 40. maddesi kapsamında yürütüldüğü belirtiliyor.
Resmî düzenlemede meslek isimlerinden ziyade yapılan işin niteliği, çalışma ortamı ve ilgili risklere maruz kalınması esas alınıyor.
HANGİ MESLEKLER ERKEN EMEKLİLİK AVANTAJINDAN YARARLANIYOR?
SGK tarafından yayımlanan fiilî hizmet süresi zammı listesinde madencilik, sağlık, güvenlik, sanayi ve basın gibi farklı alanlarda çalışan sigortalılar bulunuyor.
Mevzuatta belirtilen şartlara göre yıpranma payından yararlanabilecek başlıca çalışma alanları şöyle:
-
Yer altında çalışan maden işçileri
-
Kurşun ve arsenik üretiminde belirli işlerde çalışanlar
-
Cıva üretimiyle ilgili riskli işlerde görev yapanlar
-
Cam fabrikalarında belirli üretim işlerini yapanlar
-
Çimento fabrikalarının kapsamdaki üretim çalışanları
-
Demir ve çelik fabrikalarında belirli işlerde çalışanlar
-
Döküm fabrikalarında kapsama giren işlerde çalışanlar
-
Alüminyum fabrikalarında belirli üretim işlerini yapanlar
-
Kok fabrikaları ve termik santrallerin ilgili birimlerinde çalışanlar
-
Asit üretiminde riskli işlerde görev yapanlar
-
Radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle çalışanlar
-
Su altında veya basınçlı hava ortamında belirli işleri yapanlar
-
Türk Silahlı Kuvvetlerinin kapsamdaki personeli
-
Emniyet teşkilatı ve Millî İstihbarat Teşkilatının kapsamdaki personeli
-
Fiilen yangın söndürme işlerinde çalışan itfaiyeciler
-
Gerekli şartları sağlayan basın kartlı gazeteciler
-
TRT'nin basın kartı sahibi haber personeli
-
Ceza infaz kurumlarında mevzuatta belirtilen görevleri yapanlar
-
İnsan sağlığına yönelik koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinde çalışan uygun sağlık meslek mensupları
Bu alanlarda çalışıyor olmak, tek başına yıpranma payı hakkı kazanmak için yeterli olmayabiliyor. Sigortalının yaptığı işin kanundaki tanıma uygun olması ve gerekli çalışma şartlarını sağlaması gerekiyor.
Özellikle Aydın'da sağlık kuruluşlarında, sanayi tesislerinde, maden işletmelerinde, itfaiye teşkilatında ve basın sektöründe çalışan vatandaşlar açısından söz konusu uygulama önem taşıyor.
1 YIL ÇALIŞANA 180 GÜNE KADAR EK PRİM
Fiilî hizmet süresi zammı kapsamında çalışanlara tanınan ilave süreler, mesleğin ve yapılan işin risk düzeyine göre farklılaşıyor.
SGK düzenlemesine göre kapsamdaki her 360 günlük fiilî çalışma karşılığında 60, 90 veya 180 gün ilave hizmet süresi hesaplanabiliyor.
| Çalışma alanı | 360 gün için ek süre |
|---|---|
| Yer altı maden işleri | 180 gün |
| TSK ve Emniyetin kapsamdaki personeli | 90 gün |
| Basın kartlı, şartları sağlayan gazeteciler | 90 gün |
| Ceza infaz kurumlarının kapsamdaki personeli | 90 gün |
| İtfaiyenin yangın söndürme personeli | 60 gün |
| Uygun sağlık hizmetlerinde çalışanlar | 60 gün |
| Çimento fabrikalarının kapsamdaki işleri | 60 gün |
Örneğin sağlık alanında yıpranma payına uygun bir görevde 10 yıl boyunca toplam 3 bin 600 gün çalışan sigortalı, ilgili şartları sağlaması halinde 600 gün ilave hizmet süresi kazanabiliyor.
Bu sürenin yarısı, yasal sınırlar çerçevesinde emeklilik yaşından indirilebiliyor.
Yer altı işlerinde çalışan sigortalılar için ise daha farklı ve avantajlı hükümler uygulanabiliyor.
EMEKLİLİK YAŞI KAÇ YIL ÖNE ÇEKİLEBİLİR?
Yıpranma payı uygulamasında en çok merak edilen konulardan biri, çalışanların kaç yıl önce emekli olabileceği.
Mevcut genel düzenlemeye göre ilave hizmet süresi, çoğu çalışan için en fazla 5 yıl olarak hesaplanıyor. Ancak bu sürenin tamamı doğrudan emeklilik yaşından düşülmüyor.
Kanunda belirtilen koşullarla kazanılan ilave sürenin yarısı, en fazla 3 yıla kadar emeklilik yaşından indirilebiliyor.
TSK ve Emniyetin kapsamdaki personeli için 8 yıla kadar ilave hizmet süresi kazanılması mümkünken, yer altı işlerinde çalışanlar açısından bazı süre sınırlamaları uygulanmıyor.
Öte yandan yaş indiriminden yararlanabilmek için genel olarak fiilî hizmet süresi zammına tabi işlerde en az 3 bin 600 gün çalışılması gerekiyor. Yer altında çalışanlar için bu şart 1.800 gün olarak uygulanıyor.
Sigortalıların emeklilik tarihleri belirlenirken ilk sigortalılık tarihi, prim gün sayısı, sigortalılık statüsü ve çalışma geçmişi birlikte değerlendiriliyor.
Bu nedenle aynı meslekte çalışan iki kişinin emeklilik tarihi farklı olabiliyor.
Aydın'da yıpranma payı kapsamına girdiğini düşünen vatandaşlar, SGK hizmet kayıtlarını e-Devlet üzerinden inceleyerek çalışmalarının uygun belge türüyle bildirilip bildirilmediğini kontrol edebiliyor.
Erken emeklilik avantajından yararlanmak isteyen çalışanların, meslek unvanlarının yanı sıra fiilen yaptıkları işin SGK mevzuatında belirtilen kapsamda olup olmadığını da araştırmaları gerekiyor.
