İzmir'in Selçuk ilçesinde yaşayan halı ustası Osman Can, gelişen teknolojiye ve seri üretimin yaygınlaşmasına rağmen geleneksel Türk halıcılığından vazgeçmeyerek dikkat çeken bir başarı hikâyesine imza attı. Yaklaşık 50 yıldır ailesinden devraldığı mesleği sürdüren Can, doğal malzemelerle ürettiği el dokuması halıları dünyanın farklı ülkelerine ulaştırmayı başardı.
Yıllar önce babasının karşı çıkmasına rağmen üretim yöntemlerini değiştirme kararı alan usta, sentetik iplikler yerine el eğirmesi yün ve doğal kök boyalar kullanmaya başladı. Geleneksel Anadolu motiflerini yaşatmayı amaçlayan Can, zamanla kendine özgü bir üretim anlayışı geliştirdi.
Selçuk'taki atölyesinde ortaya çıkan el emeği halıların bugün Macaristan'daki Budapeşte Parlamento Binası ve Romanya'daki tarihi Kara Kilise gibi önemli yapılara kadar ulaşması, ustanın yıllar süren emeğinin dikkat çeken sonuçları arasında yer aldı.
BABASININ UYARILARINA RAĞMEN KARARINDAN VAZGEÇMEDİ
Aile mesleğini sürdürürken geleneksel üretime yönelmek isteyen Osman Can, ilk başlarda babasının ciddi endişeleriyle karşılaştı.
Babasının doğal boya temin etmenin, uygun desenleri oluşturmanın ve deneyimli dokuyucular bulmanın oldukça zor olduğunu söylediğini anlatan Can, bütün bu risklere rağmen kendi yolunu çizmeyi tercih etti.
Babasının kendisini maddi kayıplar yaşayabileceği konusunda uyardığını ifade eden Can, o dönem aldığı kararın hayatını değiştirdiğini belirtti.
Geleneksel halıcılığı yalnızca ticari bir faaliyet olarak görmediğini dile getiren usta, ürettiği eserleri gelecek nesillere bırakılacak kültürel bir miras olarak değerlendiriyor.
Osmanlı ve Anadolu dönemlerine ait motifleri günümüz üretim teknikleriyle buluşturan Can, özellikle 16. yüzyıla uzanan desenlerin taşıdığı sembolik anlamlara önem veriyor.
Halılarında kullanılan aslan figürlerinin güç ve koruyuculuk gibi anlamlar taşıdığını anlatan usta, geçmişten gelen bu sembollerin her birinin ayrı bir hikâyesi bulunduğunu ifade etti.
ALMAN MÜŞTERİSİNİN SORUSU HAYATINI DEĞİŞTİRDİ
Osman Can'ın meslek hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri, yaklaşık 30 yıl önce Alman bir müşterisiyle gerçekleştirdiği konuşma oldu.
Halı satın almak isteyen müşterisine ürünlerinin uygun fiyatlı ve kaliteli olduğunu anlatan Can, karşılığında beklemediği bir soruyla karşılaştı.
Müşterisinin, satışını yaptığı halılara kendisinden ne kattığını ve ürünlerinin diğerlerinden hangi yönüyle ayrıldığını sorması, Can'ın üretime bakış açısını tamamen değiştirdi.
O gece uzun süre bu sorunun cevabını düşündüğünü anlatan usta, yalnızca güzel veya uygun fiyatlı ürünler ortaya koymanın yeterli olmadığını fark etti.
Bu konuşmanın ardından üretiminde özgünlüğe ve kaliteye daha fazla ağırlık veren Can, halıların boyasından iplik yapısına, desenlerinden dokuma tekniklerine kadar her aşamada kendini geliştirmeye yöneldi.
Özellikle doğal boyaların kalıcılığı ve renk kalitesini artırmak amacıyla araştırma ve geliştirme çalışmalarına önem verdi.
Bugün eserlerinin farklı ülkelerdeki önemli yapılarda sergilenmesini, yıllar önce aldığı bu kararların bir sonucu olarak görüyor.
KAZANCINI YENİDEN ÜRETİME YATIRIYOR
Halıcılığı bir sanat dalı olarak değerlendiren Osman Can, seri üretim yerine geleneksel yöntemlerle hazırlanan, uzun yıllar kullanılabilecek ürünlere odaklanıyor.
Üretim anlayışını dünyaca ünlü ressam Salvador Dali'nin sanat yaklaşımına benzeten Can, asıl hedefinin yüksek kazanç elde etmek olmadığını vurguluyor.
Elde ettiği gelirin önemli bölümünü araştırma, geliştirme ve doğal boya tekniklerinin iyileştirilmesine ayırdığını belirten usta, bugün hazırlanan halıların gelecekte daha büyük kültürel değer taşıyacağına inanıyor.
Aile mesleğinin yeni nesillere aktarılması için de çalışmalar sürdürülüyor. Aileye katılan şehir plancısı Hatice Can, geleneksel halıcılığı sürdürülebilir tasarım anlayışıyla bir araya getirmeyi hedefliyor.
Hatice Can, geçmişten gelen bilgi birikimini yalnızca devam ettirmek yerine yeni yöntemler geliştirerek sektöre katkıda bulunmayı amaçladıklarını belirtiyor.
İzmir'in Selçuk ilçesinden Avrupa'nın önemli tarihi yapılarına uzanan Osman Can'ın hikâyesi, geleneksel el sanatlarının özgün tasarım ve kaliteli üretim anlayışıyla uluslararası alanda da karşılık bulabileceğini gösteriyor.
Yarım asırlık aile mesleğini yaşatmayı sürdüren Can, Anadolu'nun köklü halı kültürünü gelecek nesillere aktarmak için çalışmalarına devam ediyor.
