Emeklilik döneminde çalışmaya devam eden vatandaşları yakından ilgilendiren rapor parası uygulamasında, sigortalılık türü belirleyici rol oynuyor.
Türkiye Gazetesi yazarı ve sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş'ın gündeme taşıdığı konu, emekli olduktan sonra özel sektörde yeniden çalışanların SGK karşısındaki haklarını yeniden gündeme getirdi.
Emekli maaşını almaya devam edenlerle aylığını kestirerek normal sigortalı olarak çalışanlar, hastalık ve iş kazası durumlarında aynı haklardan yararlanamıyor.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının yetkili hekim veya sağlık kurulu tarafından düzenlenen rapor nedeniyle çalışamadığı belirli süreler için ödeniyor.
Ancak emekli vatandaşların bu ödenekten yararlanıp yararlanamayacağı, işe girişte hangi sigorta statüsüne tabi olduklarına ve raporun hangi nedenle düzenlendiğine bağlı olarak değişiyor.
Emekli maaşını almaya devam edenlere hastalıkta rapor parası yok
İlk sigortalılık başlangıcı Ekim 2008 öncesine dayanan ve gerekli şartları taşıyan emekliler, özel sektörde yeniden çalışmaya başladıklarında sosyal güvenlik destek primi kapsamında çalışabiliyor.
Bu durumda emekli aylığı ödenmeye devam ederken çalışma nedeniyle SGDP uygulanıyor.
Ancak SGDP kapsamındaki sigortalılık, normal hastalık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği alma hakkı sağlamıyor.
Örneğin SGDP'li olarak çalışan bir emekli grip, ameliyat veya iş kazası dışında kalan başka bir sağlık sorunu nedeniyle istirahat raporu aldığında, yalnızca bu rapora dayanarak SGK'dan hastalık ödeneği alamıyor.
Buna karşılık iş kazası geçirmesi veya meslek hastalığına yakalanması halinde farklı kurallar uygulanıyor.
SGK'nın açıklamalarına göre SGDP kapsamında çalışan 4/a sigortalıları, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabiliyor.
İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle usulüne uygun istirahat raporu düzenlenmesi halinde geçici iş göremezlik ödeneği, gerekli koşulların sağlanmasıyla ilk günden itibaren ödenebiliyor.
Bu ödenek için hastalık sigortasındaki gibi 90 günlük prim şartı aranmıyor.
Maaşını kestiren emekliye 3. günden itibaren ödeme yapılabilir
Emekli aylığını kestirerek tüm sigorta kollarına tabi biçimde yeniden çalışmaya başlayan vatandaşlar için ise normal sigortalılara uygulanan hükümler geçerli oluyor.
Bu kişiler, 4/a kapsamında çalışmaları ve gerekli şartları karşılamaları halinde hastalık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği alabiliyor.
SGK mevzuatına göre hastalık halinde rapor parası ödenebilmesi için istirahatin başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin devam etmesi, yetkili sağlık kuruluşundan rapor alınması ve önceki bir yıl içerisinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması gerekiyor.
Bu koşulları sağlayan sigortalılara hastalık nedeniyle verilen raporun üçüncü gününden itibaren ödeme yapılıyor.
İş kazası ve meslek hastalığında ise kural olarak ilk günden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği ödenebiliyor.
Ödeneğin hesaplanmasında tedavinin türü de dikkate alınıyor. SGK'nın açıklamasına göre ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide ise yarısı esas alınıyor.
Bu nedenle emekli aylığını kestiren herkesin koşulsuz rapor parası alabileceği düşünülmemeli. Sigortalılık durumu, prim şartları ve raporun niteliği birlikte değerlendiriliyor.
Malullük aylığı ve kamuda çalışma için farklı kurallar var
Malullük aylığı alan vatandaşların yeniden çalışmaya başlaması durumunda da özel hükümler bulunuyor.
5510 sayılı Kanun kapsamında malullük aylığı alanların yeniden sigortalı olarak çalışmaya başlaması halinde aylıkları, mevzuatta öngörülen şekilde kesiliyor.
Ancak eski mevzuata göre bağlanan bazı malullük aylıkları ile harp ve vazife malullüğünde farklı uygulamalar bulunabiliyor. Bu nedenle bütün malullük aylığı sahiplerinin durumunu tek bir kuralla değerlendirmek doğru değil.
Engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı bağlanan kişiler de malullük aylığı alanlarla aynı statüde değerlendirilmiyor.
Diğer taraftan kamuda yeniden çalışmaya başlayan emekliler için de özel sınırlamalar uygulanıyor.
Kanuni istisnalar dışında kamu kurumlarında yeniden göreve başlayan emeklilerin aylıkları kesilebiliyor ve çalışma statülerine göre sosyal güvenlik hükümleri uygulanıyor.
Çalışan emeklilerin hak kaybı yaşamamaları için işe giriş bildirgesindeki sigorta statüsünü kontrol etmeleri, istirahat raporlarının hangi gerekçeyle düzenlendiğine dikkat etmeleri ve ödenek durumlarını SGK üzerinden takip etmeleri önem taşıyor.
Emekli maaşını alarak SGDP kapsamında çalışanlar, olağan hastalık nedeniyle SGK'dan rapor parası alamıyor. İş kazası ve meslek hastalığında ise ödenek hakkı bulunabiliyor. Aylığını kestirerek normal sigortalı çalışanlarda hastalık ödeneği için ayrıca prim ve rapor şartları aranıyor.
