Miras yoluyla edinilen ev, arsa ve arazilerde paylaşım süreci, taşınmazın mülkiyet biçimine ve mirasçıların uzlaşmasına göre değişiyor. Mirasın mirasçılar adına tescil edilmesi, mirasın paylaşılması ve bir hissenin başka kişiye devredilmesi ise farklı işlemler olarak değerlendiriliyor.
Kamuoyunda “hisseli tapuda yeni dönem” başlığıyla gündeme gelen yazılı paylaşma sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu’nda zaten düzenleniyor. Bu nedenle uygulamayı, tüm miras uyuşmazlıklarında mahkeme ihtiyacını ortadan kaldıran yeni bir karar olarak değerlendirmemek gerekiyor.
Miras paylaşımında yazılı sözleşme ne sağlıyor?
Türk Medeni Kanunu’nun 676’ncı maddesi, miras paylaşma sözleşmesinin geçerliliğini yazılı yapılmasına bağlıyor. Mirasçılar, anlaşmaları halinde mirasın paylaşımını bu sözleşmeyle kararlaştırabiliyor.
Buradaki temel koşul, paylaşım konusunda mirasçıların uzlaşması. Taraflar arasında anlaşma sağlanamadığında, tek taraflı hazırlanmış bir belgeyle diğer mirasçıların hakları değiştirilemiyor. Uyuşmazlığın çözümü için yargı yoluna başvurulması gerekebiliyor. Mahkemeye başvurma ihtiyacının bütün durumlarda kaldırıldığı yönündeki iddia, mevcut kuralları yansıtmıyor.
Ayrıca sözleşmenin hazırlanması, tapu kaydının kendiliğinden değişmesi anlamına gelmiyor. Taşınmazın paylaşım doğrultusunda tescili için tapu işlemlerinin de tamamlanması gerekiyor. TKGM’nin mirasın taksimine ilişkin açıklamalarında, mirasçıların kendi aralarında hazırladığı ve imzaları noterce onaylanmamış sözleşmelerde mirasçıların başvurusunun gerektiği belirtiliyor.
Hisseli tapuda mülkiyet biçimi neden önemli?
Günlük kullanımda “hisseli tapu” olarak anılan taşınmazlarda, paylı mülkiyet ile elbirliği mülkiyeti arasında fark bulunuyor.
Paylı mülkiyette kişilerin payları belirli oluyor. Ancak tapuda üçte bir pay sahibi olmak, evin belirli bir odasının veya arazinin belirli bir bölümünün doğrudan o kişiye ait olduğu anlamına gelmiyor.
Miras ortaklığında görülen elbirliği mülkiyetinde ise mirasçılar, taşınmaz üzerinde birbirlerinden bağımsız hareket edemiyor. Bu nedenle işlem öncesinde tapudaki mülkiyet türünün belirlenmesi önem taşıyor. Tarım arazilerinde ayrıca özel mevzuat hükümleri uygulanabiliyor.
Miras intikalinde hangi belgeler gerekiyor?
Miras intikali işlemlerinde kimlik belgesi ve mirasçılık belgesi temel belgeler arasında yer alıyor. İşlemi temsilci yürütüyorsa vekâletname veya ilgili temsil belgesi gerekiyor. Zorunlu deprem sigortası kapsamındaki taşınmazlarda DASK poliçesi de aranıyor.
Vergi açısından ise miras intikali ile intikal sonrasında yapılacak satış veya bağış işlemlerini ayırmak gerekiyor. Taşınmazın mirasçılar adına tescili, veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeden yapılabiliyor. Bu durum, mirasçıların beyan ve vergi yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor.
İntikalin ardından satış, bağış veya pay devri yapılacaksa veraset ve intikal vergisi ilişiğinin kesilmesi gerekiyor. Dolayısıyla hazırlanacak belgeler, yalnızca miras intikali mi yoksa sonrasında bir devir işlemi mi yapılacağına göre farklılaşıyor.
