Türkiye'de emeklilik sistemi, yıllar içinde yapılan değişikliklerle farklı sigorta başlangıç tarihlerine göre çeşitli yaş ve prim koşullarını beraberinde getirdi. 2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesiyle 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlara yaş şartı olmaksızın emeklilik yolu açılırken, bu tarihten sonra işe başlayanlar için farklı kriterler uygulanmaya devam ediyor.
EMEKLİLİK İÇİN YAŞ VE PRİM ŞARTI
Mevcut uygulamada 1999 ile 2008 arasında sigortalı olanların SGK'dan emekli olabilmesi için 7 bin prim gününü tamamlaması gerekiyor. Yaş şartı ise kadınlarda 58, erkeklerde 60 olarak uygulanıyor.
2008 ve sonrasında sigortalı olanlarda ise prim gün sayısı 7 bin 200'e yükselirken, erkeklerde emeklilik yaşı 61'e kadar çıkıyor.
Bağ-Kur'lular açısından ise prim yükü daha yüksek. Kadın ve erkek sigortalılar için 9 bin prim günü şartı bulunuyor. Bağ-Kur'luların prim gün sayısının 7 bin 200'e indirilmesine yönelik düzenleme beklentisi bulunsa da henüz bu konuda yürürlüğe girmiş bir değişiklik bulunmuyor.
Bu tablo, özellikle genç çalışanları SGK emekliliğinin yanında ek bir gelir sağlayabilecek alternatif sistemlere yönlendiriyor.
İKİNCİ EMEKLİLİK İÇİN BES VE TES GÜNDEMDE
SGK'dan emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenler de ek gelir arayışında. Mevcut sistemde emeklilik sonrasında çalışmaya devam edenlerin ödediği primler ikinci bir SGK emekliliği sağlamıyor. Bu nedenle bireysel birikime dayalı emeklilik modelleri önem kazanıyor.
Bu alanda halihazırda uygulanan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) bulunuyor. Önümüzdeki dönemde hayata geçirilmesi beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) de çalışanlara SGK emekliliğinin yanında ikinci bir gelir kapısı oluşturmayı hedefleyen modeller arasında yer alıyor.
BES'te emeklilik için sisteme en az 10 yıl boyunca ödeme yapılması ve 56 yaşın doldurulması gerekiyor. Böylece SGK'daki emeklilik şartlarından bağımsız olarak ayrı bir birikim oluşturulabiliyor.
Örneğin 2000 yılında SGK'ya giren bir erkek çalışan, mevcut şartları karşılaması halinde 7 bin prim günü ve 60 yaş koşuluyla emekli olabilir. Aynı kişi aynı yıl BES'e dahil olmuşsa gerekli koşulları yerine getirerek 56 yaşından itibaren BES kapsamında da emeklilik hakkından yararlanabilir.
BİRİKİM MİKTARINI ÇALIŞAN BELİRLİYOR
BES'in en önemli özelliklerinden biri, katılımcının ödeyeceği katkı payını kendi bütçesine göre belirleyebilmesi. Ödemeler daha sonra artırılabilir veya azaltılabilirken, yatırılan tutarlar tercih edilen emeklilik fonlarında değerlendiriliyor.
Sistemde devlet katkısı da bulunuyor. Katılımcının yaptığı katkı ödemelerine belirlenen oranda devlet desteği eklenerek uzun vadeli birikimin artırılması amaçlanıyor.
OKS'de ise çalışanların ücretlerinden belirli oranda kesinti yapılarak otomatik şekilde tasarruf oluşturuluyor. Ancak sistemden ayrılma imkanı da bulunuyor.
TES'TE İŞVEREN DE SİSTEME DAHİL OLACAK
Gündemdeki Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin ise BES ve OKS'den farklı olarak çalışan, işveren ve devlet katkısının bir arada olduğu üçlü bir model üzerine kurulması bekleniyor.
Planlanan sistemde çalışanların belirli süre boyunca sistemde kalması ve düzenli katkı yapılması öngörülüyor. Böylece yalnızca çalışanın ödediği primlerden oluşan birikim yerine, işveren ve devlet katkılarının da eklenmesiyle daha yüksek bir emeklilik geliri oluşturulması hedefleniyor.
BİRİKİM TOPLU YA DA MAAŞ OLARAK ALINABİLECEK
Emeklilik aşamasında sistemde oluşan birikimin kullanımında farklı seçenekler bulunuyor. Katılımcılar şartları yerine getirdiklerinde birikimlerini toplu olarak alabilecekleri gibi, tercih etmeleri halinde belirli bir dönem boyunca düzenli ödeme şeklinde de kullanabiliyor.
BES'te ayrıca sisteme katılım için genel bir alt yaş sınırı bulunmuyor. 18 yaşından küçükler de velileri aracılığıyla sisteme dahil edilebiliyor.
Bu nedenle SGK'daki emeklilik yaşının ve prim yükünün arttığı dönemde BES, OKS ve hayata geçirilmesi planlanan TES, çalışanların emeklilik döneminde SGK maaşına ek gelir oluşturabilmesi açısından alternatif modeller olarak öne çıkıyor.
