Yaklaşık 40 yıldır çözülemeyen bilimsel gizemi aydınlatan ekip, nematod bakterilerinin ürettiği RXP molekülünün yaygın böcek kovucu DEET’ten yaklaşık 100 kat daha güçlü uzaklaştırıcı etki gösterdiğini ortaya koydu. Buluşun, hastalık taşıyan sivrisinek ve kenelerle mücadeleden tarımsal zararlıların kontrolüne kadar yeni uygulama alanları sunması bekleniyor.
ADÜ öğretim üyeleri ile Almanya’da faaliyet gösteren Max Planck Karasal Mikrobiyoloji Enstitüsü bilim insanlarının ortak araştırması, uluslararası bilim dünyasında önemli bir başarı elde etti. Society for Invertebrate Pathology (SIP) tarafından verilen “Highlight of the Year 2026” ödülüne layık görülen çalışma, nematodlarda bulunan simbiyotik bakterilerin ürettiği RXP (Rhabdopeptid) molekülünün biyolojik etkilerini ortaya çıkardı. “The mystery of the scavenger deterrent factor produced by Xenorhabdus and Photorhabdus bacteria has been solved” başlıklı araştırma, Hollanda’nın ’s-Hertogenbosch kentinde düzenlenen SIP’nin 58’inci toplantısında ödüllendirildi. Araştırma ekibi adına ödülü, ADÜ Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selçuk Hazır aldı.
ULUSLARARASI BİLİM EKİBİ BİR ARAYA GELDİ
Araştırmada ADÜ’den Prof. Dr. Selçuk Hazır, Koçarlı Meslek Yüksekokulu Öğretim Üyesi Doç. Dr. Harun Çimen, Dr. Öğr. Üyesi Şebnem Hazal Gülşen ve Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Derya Uluğ görev aldı. TÜBİTAK-BMBF iş birliği kapsamında yürütülen çalışmada, Almanya’daki Max Planck Enstitüsünden Prof. Dr. Helge Bode ve ekibiyle ortak çalışma gerçekleştirildi.
Araştırmacılar, nematodların enfekte ederek öldürdüğü böceklerin kadavralarının neden karıncalar, yaban arıları, sinekler, salyangozlar, balıklar, kuşlar ve fareler gibi çok sayıda canlı tarafından tüketilmekten kaçınıldığını inceledi. Yaklaşık 40 yıldır açıklanamayan bu davranışın, nematodlarla birlikte yaşayan Xenorhabdus ve Photorhabdus bakterilerinin ürettiği RXP molekülünden kaynaklandığı belirlendi. Molekülün kimyasal yapısı, sentezlenme süreci ve biyolojik özellikleri ayrıntılı olarak incelenirken farklı canlı grupları üzerindeki uzaklaştırıcı etkisi de ortaya konuldu.
DEET’TEN YAKLAŞIK 100 KAT DAHA ETKİLİ
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, RXP molekülünün yaygın böcek kovucu DEET ile karşılaştırıldığında yaklaşık 100 kat daha yüksek uzaklaştırıcı etki göstermesi oldu. Molekülün laboratuvar ortamında sentetik üretimi gerçekleştirildi. Deneylerde RXP’nin sivrisinek ve kene gibi hastalık taşıyan canlılar üzerinde de etkili olduğu tespit edildi. DEET’ten farklı olarak tarımsal zararlılar üzerinde de etkili olduğu belirlenen molekülün, insan ve hayvan sağlığını tehdit eden hastalık taşıyıcılarla mücadelede ve tarımsal üretimde zararlı böceklerin uzaklaştırılmasında yeni olanaklar sunabileceği değerlendiriliyor. RXP’nin sentetik üretimi ve farklı kullanım alanlarına ilişkin çalışmalar sürerken buluş için uluslararası patent başvurusu da yapıldı.
REKTÖR KENT’TEN AKADEMİSYENLERE TEBRİK
ADÜ Rektörü Prof. Dr. Bülent Kent, uluslararası ödül kazanan çalışmanın ödülünü üniversite adına alan Prof. Dr. Selçuk Hazır’ı makamında kabul etti. Hazır’ı başarısından dolayı tebrik eden Rektör Kent, araştırmada emeği bulunan tüm akademisyenleri kutladı.
Üniversite öğretim üyelerinin uluslararası ölçekte ses getiren bilimsel araştırmalarda yer almasının önemini vurgulayan Kent, bu tür başarıların ADÜ’nün bilimsel üretim kapasitesine ve uluslararası görünürlüğüne önemli katkılar sağladığını ifade etti.
