NUMUNE TEK

Son dakika haberleri- Aydın'ın haber sitesi SES Gazetesi'nde


  • 09 Temmuz 2018, Pazartesi 8:54
Dr. MetinAydın

Dr. Metin Aydın

HİDROLİK ENERJİ VE ÇEVRESEL ETKİLERİ

Hidrolik enerji, yenilenebilir enerji kaynakları içinde teknoloji gelişimi en ileri düzeyde olan enerji kaynağıdır. Hidrolik enerjinin kaynağı sudur ve hidroelektrik santraller (HES) bir su kaynağı üzerinde olmak zorundadır. HES’ler akan suyun gücünü elektriğe dönüştürürler.
Hidroelektrik her yıl yağışlar tekrarlandığı için yenilenebilir olarak nitelenen enerji kaynağı grubundandır. 1 MW kurulu güçten düşük olan hidroelektrik yapılara küçük hidroelektrik santraller (KHES) adı verilir.
HES’lerin işletilmesi ekonomiktir ve çevrecidir. Ülkemizin başlıca ulusal ve yenilenebilir enerji kaynağı olan hidroelektrik potansiyelinin değerlendirilebilmesi için; yakıt masrafı olmayan, işletme maliyeti çok düşük olan, yük taleplerine kolaylıkla uyum gösteren ve alternatif enerji kaynaklarına göre çevresel etkileri az olan büyük HES'lerin öncelikle inşa edilerek işletmeye alınmalarının gerekliliği kadar, yapımı daha kısa süren ve enterkonnekte sisteme bağlanma zorunluluğu olmayan küçük HES'lerin de çoğaltılması büyük önem taşımaktadır.
Türkiye toplam 47.857 MW kurulu gücünde, 163.890 GWh/yıl enerji üretebilecek bir hidroelektrik kapasiteye sahiptir. Türkiye’nin brüt potansiyeli Dünya’nın toplam potansiyelinin yüzde 1‘i, Avrupa’nın toplam potansiyelinin yüzde 16’sı civarındadır.
Türkiye, hali hazırda sudan elektrik üretme potansiyelinin yaklaşık olarak yarısını kullanıyor.
Türkiye elektrik enerjisi kurulu gücü 31 Ekim 2017 itibariyle 82.312 MW olarak gerçekleşti. Bu kurulu güçte doğal gazın payı yüzde 28, hidroliğin payı yüzde 33 ve kömürün payı yüzde 21 oldu. Son yıllarda yaşanan kuraklıklar hidroelektrik santrallerinden beklenen katkının sağlanamamasına neden olmuştur.
Hidroelektrik enerji üreten santraller geleneksel fosil kaynaklarla çalışan termik santraller gibi hava kirliliğine ve sera etkisine sebep olan emisyonları oluşturmazlar. Ayrıca reaksiyon çıktısı gibi atık ürünler ve partiküler maddeler ortaya çıkmadığı için çevreye duyarlı temiz enerji çeşidi olarak kabul edilmektedirler. HES’ler enerji üretimine yönelik olarak kullanıldığı gibi aynı zamanda sulama amacıyla çevre ziraatini geliştirmede, aşırı yağışlı geçen yıllarda sel taşkınlarını önlemede, ağaçlandırmayla estetik açıdan görünüm kazandırmakta ve su kalitesini yükseltmekte yararlanılmaktadır. Ayrıca yerleşim birimlerinin ihtiyacı olan suyu depolarlar.
Hidroelektrik kaynakların olumsuz bazı yönleri günümüzde bilim adamları ve mühendisler tarafından keşfedilmiş durumdadır. Enerji üretmek amacıyla inşa edilen büyük barajlar ve diğer ekipmanların bir araya gelmesiyle geniş sistemler ortaya çıkmakta ve bu durum çevre üzerinde olumsuz etkilere sebep olmaktadır. Santrallerin kurulacağı bölgede yer alan ağaçların ve diğer doğal çevrenin tahrip edilmesi kaçınılmazdır. Büyük miktarlarda suyu depolayan santraller, bölgenin mikroklimatik sisteminde bozulmalara yol açarak ekolojik dengeyi ve canlı yaşamlarını olumsuz yönde etkiler. Ekolojik dengenin bozulması ise, doğada çevrim halinde bulunan mevcut su kaynaklarının tahrip olarak enerji üretim verimliliğinin düşmesine ve uzun vadede alternatif kaynaklar arasında payı büyük olan hidrolik gücün yenilenebilirlik özelliğini kaybetmesine yol açabilir. Barajların, arazi kullanımında yarattığı değişiklikler, insanların topraklarını boşaltması, flora ve fauna üzerine etkileri, dibe çökme ile baraj alanının dolması ve su kullanım kalitesi üzerinde etkileri vardır. Büyük su rezervuarlarının oluşması nedeniyle ortaya çıkan toprak kaybı sonucu doğal ve jeolojik dengenin bozulabilmesi olasılığı vardır. Bu rezervuarlarda oluşan bataklıklar, metan gazı oluşumu için uygun bir ortam oluştururlar.
Besleyici özelliğe sahip nehir ve akarsuların tutulması tarım alanlarının verimliliğini düşürür ve nehir kıyılarında erozyonlara sebep olur. Baraj gölleri doğal su kanallarının akışını engellediği için balıkların yaşam alanlarını daraltarak sayılarının azalmasına ve balıkçılık endüstrilerinin zarar görmesine neden olurlar. Bazı hidroelektrik santraller geniş su yüzeyine sahip olduğundan suda üreyen bulaşıcı hastalıkların yaygınlaşmasına vesile olurlar. Benzer çevresel etkiler kamuoyunun HES’lere olan tepkisini her geçen gün arttırmaktadır. Bu nedenle Dünya Bankası hidroelektrik santraller için yaptığı yardımları azaltma kararı almıştır. Ancak çeşitli enerji kaynaklarına göre HES’ler çevre dostu olmaları ve düşük potansiyel risk taşımaları sebebiyle tercih edilmektedir.
Hidroelektrik enerji üretiminin doğal, tarihi ve kültürel varlıklar ve sosyoekonomik çevre üzerinde boyutları projeden projeye değişen etkileri mevcuttur. Ayrıca karşılaşılan en büyük sorunlardan biri de uzun tünel alternatifleri ve baraj yapısından santrale kadar olan nehir kesitine yeterli miktarda su bırakılmamasıdır.
HES projeleri, gerekli bilimsel altyapı oluşturulmadan uygunluk ve yeterlilik kriterlerine bakılmadan, tek yanlı anlayışla, elektrik enerjisi ihtiyacının arkasına sığınılarak hayata geçirilmeye çalışılmaktadır. Türkiye genelinde yapılması planlanan 2000’e yakın nehir tipi HES’ler alternatif bir enerji kaynağı olsa da bu projelerin inşaatı ve işletmesi sırasında uyulması gereken kurallar, yasal düzenlemeler vardır. Bu kuralların, projelerden etkilenecek yerel halkın ve STK’lerin görüşlerine başvurulmadan belirlenmiş olması, telafisi güç maddi manevi sorun ve sıkıntılara, zaman kaybına yol açmaktadır. Ayrıca HES projelerinin hayata geçirildiği bölgelerdeki halkın, flora ve faunanın proje nedeniyle ortaya çıkan su mağduriyetleri de net olarak değerlendirilememekte, göz ardı edilmektedir. O nedenle HES projelerinin başarıyla uygulanabilmesi için bu projeler, yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri ve sektörel temsilcilerin görüş ve onayı alınarak oluşturulmalıdır.


 


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


NAMAZ VAKİTLERİ
Nazilli Belediyesi Tanıtım
yukarı çık